یکی از مسایل مبهم در تصویرکشیدنهای نادرست از تعبیرهایی مانند ذوالفقار و یا تیرهای سه شعبه حرمله در مقاتل است.

 این تیرها که بنا بر برخی مقاتل در سه نقطه از واقعه عاشورا از آن استفاده شد، نخست بر چشم عباس بن علی، و دیگری بر گلوی علی اصغر و در نهایت بر قلب مبارک سیدالشهدا علیهم السلام توسط حرملة بن کاهل اسدی فرود آمد.

در تصاویر منقوش در قهوه خانه ها، وبلاگهای برخی از عزیزان وبلاگ نویس و حتی در فیلم ارزشی مختارنامه، تیر مذکور با سه پیکان نشان داده شد، در حالی که چنین تیری اصولا قابل استفاده نمی باشد و ویژگیهایی که برای این نوع تیر(یعنی تیر سه پیکان) نقل شده است کاملا غیرصحیح و اشتباه است. و حتی با این تیر امکان هدف گیری دقیق وجود ندارد و پرتاب آن موجب کاهش سرعت و قدرت تیر می گردد. و از طرفی دیگر برندگی و نفوذپذیری لازم را ندارد که این با قساوتهای صورت گرفته در کربلا که به کرات در مقاتل و دیگر کتابهای ما آمده سازگاری ندارد مثلا  در کتاب بحارالانوار علامه مجلسی آمده است: « پس از جنگهای بسیار که روز عاشورا امام حسین (ع) داشت ، لختی برای استراحت ایستاد . ناتوان شده بود . سنگی از سوی دشمن آمد و بر پیشانی او خورد که خون از آن جستن کرد . امام خواست که با جامه ، خون از چهره پاک کند که تیری سه شعبه و مسموم بر سینه حضرت نشست « اَتاهُ سَهمٌ مُحَددٌ مَسمُومٌ لَهُ ثَلاثُ شُعَبٍ » . حضرت تیر را از پس سر بیرون آورد و خون از جای آن فوران زد . خونها را به آسمان پاشید و بر چهره مالید تا رسول خدا را با چهره ای خون آلود دیدار کند . » (بحارالانوار ، ج 45 ، ص 52 و 53، مقتل الحسین، مقرم، ص 351)

 و در  دیگر کتابها نیز اینچنین آمده است:

نواسخ تواریخ: «فبینما هو واقف اذا أتاه حجر فوقع فی جبهته، فاخذ الثوب لیمسح الدم عن وجهه، فأتاه سهم محدد مسموم له ثلاث شعب، فوقع السهم فی صدره - و فی بعض الروایات علی قلبه -...» که برخی از مترجمان این گونه ترجمه کرده‏اند: «... پس دامن زره را به یک سو کرد و جامه خویش را برکشید تا خون چشم و چهره را بسترد ناگاه خدنگی که پیکانش مسموم و سه شعبه بود بر سینه آن حضرت (ع) آمد و به روایتی بر قلب مبارکش رسید و از آن سو سر به در کرد.» (ناسخ التواریخ).

فوقف یستریح ساعة و قد ضعف عن القتال. فبینما هو واقف اذ أتاه حجر فوقع فی جبهته، فأخذ الثوب لیمسح الدم عن وجهه فأتاه سهم محدد مسموم له ثلاث شعب فوقع السهم فی صدره و فی بعض الروایات علی قلبه....


امام حسین (ع) در حالی که توان کارزار نداشت درنگی کرد تا استراحتی کند، که ناگاه یکی از دشمنان سنگی به سوی حضرت انداخت و به پیشانی مبارک حضرت خورد و خون از پیشانی بر صورت نازنینش جاری شد. حضرت جامه ای برداشت تا چشم و صورت خود را از خون پاک نماید که ناگهان تیری زهرآلود و سه شعبه بر سینه ی مبارکش - و به گفته ای بر قلب مبارکش - نشست و از پشت بیرون آمد.

حضرت در این حال فرمود:

بسم الله و بالله و علی ملة رسول الله.

آن گاه امام حسین -علیه السلام- سر به آسمان برد و عرض کرد:

الهی! انک تعلم انهم یقتلون رجلا لیس علی وجه الأرض ابن نبی غیره. ثم أخذ السهم فأخرجه من قفاه.

ای خدای من! تو می دانی این گروه مردی را می کشند که بر روی زمین پسر پیغمبری جز او نیست. سپس حضرت دست برد و آن تیر را از پشت بیرون کشید.

فانبعث الدم کالمیزاب، فوضع یده علی الجرح فلما امتلأت رمی به الی السماء.

(از جای تیر) خون مانند ناودان سرازیر شد. حضرت دست خود را زیر جای جراحت گرفت و چون از خون پر شد، آن را به سوی آسمان پاشید (و از آن خون شریف قطره ای به سوی زمین برنگشت).

دوباره کف دست خود را از خون پر کرد و به سر و صورت و محاسن خود کشید و فرمود:

هکذا أکون حتی القی جدی رسول الله و أنا مخضوب بدمی و أقول: یا رسول الله! قتلنی فلان و فلان.

من با سر و صورت خون آلود خواهم بود تا اینکه جدم پیامبر خدا (ص) را دیدار کنم و نام قاتلان خود را به او بگویم.

حال با این چند مصداقی که بیان داشتیم آیا باز هم باید بگوییم تیر سه شعبه همان تیر سه پیکان است. در حالی که مقصود از سه شعبه بودن تیر، ایجاد برش در سه جهت است که بر خلاف تیرهای معمولی که تنها در جهت سر پیکان و یا برخی از دو جهت برش ایجاد می کردند، تیر سه شعبه با داشتن لبه های برنده یک پیکان در سه جهت جراحت ایجاد می کرد. و برای همین هم هست که به تعبیر مقاتل تیر در سینه حضرت سید الشهدا آن گونه نفوذ کرده که ایشان تیر را از پشت خارج کرده و این تعبیر راوی نشان دهنده عمیق بودن این جراحت و کاری بودن آن است که خون مانند ریختن آب از یک ناودان، از بدن مبارک امام حسین (ع) خارج می شده است. در حالی که تیر سه پیکان نشان داده شده در مختارنامه و قهوه خانه ها و وبلاگها، اصولا قابل خارج کردن از طرف دیگر بدن نمیباشد. و اصولا توانایی ایجاد چنین جراحت سنگینی را ندارد. که البته به نظر می رسد میرباقری در مختارنامه و دیگران عزیزان، تلاش کرده اند که همان باور رایج میان مردم را به تصویر بکشند.

 ضمنا هم اکنون نیز از این نوع تیرها در مسابقات و شکار صیدهای بزرگ و قوی، مورد استفاده قرار می گیرد.

نمونه هایی از تصاویر مربوط به انواع تیرها:

تیر شکاری کمان

1) جنس این نوع تیرها از یک نوع آلیاژ آلومینیوم است که دارای وزن کم و استحکام بالا می باشد. بیشترین استفاده در تیراندازی باکمان از نوع " آلومینیوم کربن" است. این نوع از  تیرها  در مسابقات و همچنین در ساخت تیرهای شکاری مورد استفاده قرار می گیرد.

 

 

تصویر

  2) نمونه تیر یا پیکانهای قدیمی

 

3) تیرهای کربنی کمان

تکنولوژی جدید ساخت تیر استفاده از الیاف کربن است. که این نوع تیرها دارای وزن کمتر و استحکام بیشتری نسبت به تیرهای دیگر هستند. در مسابقات حرفه ای بیشترین کاربرد را دارد نوع ساده تر آن برای آموزش هم استفاده میشود هزینه آنها نسبتا بالاست.

تکنولوژی ساخت این تیرها مخصوص معدود کشورهایی است از جمله شرکت ایستون آمریکا که منحصرا انواع تیرهای کربنی کمان را تولید می کند.

این تیرها بر اساس میزان سختی و نرمی و طول آنها تقسیم میشوند. در تقسیم این نوع تیرها از واژه اسپین spin  استفاده میکنند. که هر چه اسپین تیر بالاتر باشد میزان نرمی تیر بیشتر می شود.

تیرهای دیگری نیز از جنس فایبرگلاس تولید میشود ولی بعلت وزن بالا کمتر مورد استفاده قرار میگیرد. 

جهت کسب اطلاعات بیشتر میتوانید به وب سایتهای تخصصی و یا آموزشی تیر و کمان مراجعه نمایید.

[ ۱۳٩٢/۸/٢٢ ] [ ۱۱:٢٦ ‎ب.ظ ] [ مهدی قاسمیان ]